آشنایی با انواع مواد مخدر، محرک‌ها و تأثیرات مزاجی آن‌ها در طب ایرانی

در ادامه مباحث آموزشی مجموعه اطریفل پیرامون شناخت ریشه‌های اعتیاد، در این بخش به بررسی ویژگی‌ها، مکانیزم اثر و تأثیرات مزاجی (صفرا و سودا) انواعی از مواد مخدر سنتی و صنعتی از جمله تریاک، کراک، کوکائین، ترامادول و متادون می‌پردازیم.

آشنایی با تریاک و فرآورده‌های آن

تریاک عصاره در هوا خشک‌شده‌ی گل خشخاش است که با ایجاد خراش روی کپسول گیاه حاصل می‌شود. در منابع طب سنتی، تریاک با نام‌هایی چون افیون و پادزهر نیز شناخته شده و دارای کاربردهای دارویی مشخص تحت نظارت پزشک است. با این حال، مصرف نابههنگام و خارج از دوز درمانی آن می‌تواند به وابستگی شدید منجر شود.

در طب سنتی، مصرف کنترل‌شده برخی فرآورده‌ها همراه با تدابیر مناسب و استفاده از مواد مقوی نظیر شیره انگور جهت تقویت بنیه عمومی مورد توجه قرار گرفته است.

بررسی کراک و کوکائین از منظر تغییرات صفراوی

مواد محرک قوی مانند کراک و کوکائین تأثیرات سریعی بر سیستم عصبی مرکزی بر جای می‌گذارند. در دیدگاه طب ایرانی، برخی از این مواد با افزایش ناگهانی و شدید حرارت و صفرا عمل می‌کنند که پیامدهای زیر را به دنبال دارد:

• سرخوشی کاذب و تحرک غیرعادی: هجوم صفرا به اندام‌ها باعث ایجاد انرژی کاذب، پرحرفی، رفتار پرخطر و از بین رفتن موقت استرس می‌شود.
• عوارض قلبی و عروقی: انقباض شدید عروق، افزایش ضربان قلب و فشار خون بالا به دلیل خشکی ناشی از حرارت بالا ایجاد می‌گردد.
• پیری زودرس و تخریب بافت‌ها: تداوم این روند به شکنندگی پوست، افت اشتها، کاهش شدید وزن، یبوست گرم و خشکی مزمن می‌انجامد.

ترامادول و عوارض سوءمصرف آن

ترامادول دارویی مسکن با ساختاری شبه‌افیونی است که در پزشکی برای تسکین دردهای متوسط تا شدید تجویز می‌شود. مصرف خودسرانه یا طولانی‌مدت آن بیش از دو هفته می‌تواند وابستگی شدید ایجاد کند. از منظر طب ایرانی، تجمع اخلاط غلیظ و سودای سوخته ناشی از سوءمصرف مسکن‌ها و مواد مخدر می‌تواند علائمی چون ضعف شدید بدنی، اختلالات تنفسی، مشکلات گفتاری (مانند نوک‌زبانی حرف زدن یا کشیدن کلمات) و کاهش میل و قوت جنسی را به همراه آورد.

متادون و جایگاه آن در درمان‌های نوین

متادون دارویی است که نخستین بار در دوران جنگ جهانی دوم به عنوان جایگزین مورفین سنتز شد. امروزه این ماده در پروتکل‌های پزشکی کاهش آسیب به عنوان خط مقدم درمان جایگزین برای کنترل وابستگی به مواد افیونی به کار می‌رود. ماندگاری اثر متادون تا ۲۴ ساعت است، اما با وجود کنترل علائم ترک، خود این دارو نیز دارای عوارض جانبی و پتانسیل وابستگی است و قطع آن باید صرفاً تحت نظارت کلینیک‌های ترک اعتیاد انجام شود.

برای تقویت عمومی بدن و بهبود شرایط تغذیه‌ای بیماران در دوران نقاهت، استفاده از فرآورده‌های طبیعی معتبر مانند عسل دیابتی (در صورت سازگاری با قند خون بیمار) می‌تواند مفید باشد.

پرسش‌های متداول

در ادامه این مجموعه آموزشی، در بخش یازدهم ترک اعتیاد به روش طب ایرانی اسلامی، به بررسی ادامه مباحث و تدابیر پاکسازی خواهیم پرداخت.